Sanat, belirli bir konu, içerik ve tema taşıyan güzelliktir, kalıcıdır.

        "Sanat, doğanın içindedir. Sanatçı bunu oradan çıkarabilendir."  Albrecht Dürer

    
        Sesler ve sözler aracılığı ile biçim kazanmış olan sanatlara işitsel sanatlar denir.
        Her türden şiir ve müzik bu sanata girer.

        İnsan vücudunun hareketlerinden doğan sanatlara ritmik sanatlar denir.
        Tiyatro ve pantomim bu sanat türüne girer.

        İnsanın maddeye biçim vererek yarattığı sanatlara plastik sanatlar denir. Sanat Tarihi'nin ilgili olduğu plastik sanatlar, malzeme boyutlarına göre; büyük sanatlar (mimari, resimi, heykel ve kabartma) ve küçük sanatlar (halı, keramik, maden, çini vb) olmak üzere iki gruba ayrılır.

        Bilgisayar, otomobil, ayakkabı, televizyon gibi eşyalara günlük kullanım eşyaları adını veriyor, bu tür eşyaları üreten sanatlara da endüstriyel sanatlar diyoruz.

        Mimari, her türlü yapı sanatıdır. Sivil mimari ve dini mimari olmak üzere ikiye ayrılır. Sivil mimari, kullanım amaçları bakımından dini bir işlev taşımayan yapılar topluluğunu kapsar. Bu grup içine, konut mimarisi (ev, konak, villa, köşk, saray vb), askeri mimari örnekleri (sur, kale, kışla vb) ile kamu yapıları (köprü, han, kervansaray, bedesten, medrese vb) girer. Dini yapılar, ibadet ve mezar yapıları olarak ikiye ayrılır. İbadet yapıları; cami, mescit, kilise, sinagog, şapel vb. tiplere ayrılırken mezar anıtları; mausoleumlar, türbeler ve kümbetler olarak sınıflandırılır.

        Resim, iki boyutlu anlatım biçimidir. Konusuna göre figürlü ve soyut olarak ayrılabileceği gibi çizgi resim, boyalı resim, baskı vb. türlere de ayrılabilir.

        Heykel, çeşitli maddelerin yontulması ya da kalıba alma tekniiyle biçimlendirilmesi sonucu ortaya çıkan bir sanat ürünüdür. Kabartma; taş, metal, kil, ahşap ya da akçı yüzeyi üzerinde, bazı yüzeyleri oyuk bazı yüzeyleri ise kaabartılan sanat yapıtıdır. Heykel ve kabartmayı soyut ve figürlü olmak üzere
iki temel gruba ayırabiliriz. Ayrıca, kabartmaların alçak ve yüksek kabartma türleri vardır.

        Ritmik, işitsel, plastik sanat türlerinin iki veya daha fazlasını içine alan sanat türüne karma sanatlar denir.
        Resim, müzik, edebiyat gibi çeşitli sanat dallarına dayalı olan sinema bu türk sanattandır.

Sanat Tarihi

Kültür Sanat İlişkisi

        Bir toplumun duyuş, düşünüş birliğini sağlayan değerlerin tümüne kültür deriz. İnsanın çevresinde oluşturduğu veya kurduğu her şey bir kültürdür.
        İnsanların yaşadıkları çoğrafya kadar aldıkları kültür de yaratılarının oluşmasında büyük rol oynar. Belirli bir kültür çevresindeki sanat yapıtlarında görülen ortal özellikler, o toplum kültürünün de yansımasıdır. Örneğin İznik çinilerinde, Uşak halılarında, Çanakkale sermaiğinde görülen benzerlik, onu biçimleyen insanın (sanatçının) o güne kadar aldığı kültürün bir sonucudur.

Sanat Toplum İlişkisi

        Sanatçı içinde yaşadığı toplumdan etkilenir, toplumu yansıtır. Her insan gibi sanatçılar da insanlarla ortak bir yaşantı içindedir. Onu etkileyen toplum, onun seslendiği kitleler ve sanat yapıtı arasında karşılıklı bir etkileşim vardır. Bir sanat yapıtını; sanatçının kişiliği, kullanılan malzeme ve teknik dışında, sanatçının yaşadığı toplum da belirler. Sanattaki gelişme ve değişmeleri toplum yapısıyla birlikte düşünmek gerekir.

Sanat Tarihi'nin Diğer Bilim Dallarıyla İlişkisi

Her bilim dalı gibi Sanat Tarihi de kendini merkeze koyarak çevresindeki alanlardan yararlanır. Bu dallar;

        Arkeoloji: Toprak veya su altında kalmış olan, geçmiş uygarlıklara ait tarihi kalıntı ve eserlerin kazı yoluyla ortaya çıkarılmasını ve değerlendirilmesini sağlar.
        Tarih: İnsan topluluklarında, toplumlar arasında meydana gelen olay ve gelişmeleri yer ve zaman göstererek neden sonuç ilişkisi içinde inceleyen bilim dalıdır.
        Antropoloji: İnsanların tarihlerini saptayarak oluşum sıralarını düzenler.
        Epigrafi: Anıt, sikke, heykel vb. eserler üzerindeki yazıların okunmasıyla ilgili bilim dalıdır.
        Tarihi Coğrafya: Bu alan, coğrafi bölgeleri, şehirlerin tarihini inceler.
        Arkeometri: Arkeolojik buluntuların saptanması ve tarihlerinin belirlenmesinde, çeşitli doğa bilimlerinin matematiksel ölçüm ve analiz yöntemlerini kullanan bilim dalıdır.
        Nümizmatik: Eski paraları tanıma bilimidir.
        Mitoloji: Dünyanın ve insanların yaratılışı, tanrılar, yaratıklar, kahramanlar ve kültürün kaynakları bu alan çerçevesinde incelenir.
        Etnoloji: Halkların yaşayış ve geleneklerini inceler.

Sanat Eserlerinin Korunması

        Geçmişle gelecek arasında köprü kuran, bir dönemin veya bir toplumun özelliklerini yansıtan sanat yapıtları gelecek kuşaklar için korunmalıdır.
        Bu amaçla ulusal ve ulusal arası karar ve anlaşmalar kabul edilmekle birlikte en başarılı ve etkili korumanın, insanların kendi toprakları üzerinde bulunan yapıtlara sahip çıkması ve tanımasıyla gerçekleşebileceği ortadadır.
        Anadolu pek çok uygarlığı üzerinde yaşatmıştır. Bu uygarlıklara ait her türlü eserin korunması eğitimli personel, parasal kaynak ve müzelerin yanında her Türk vatandaşı için bir görev kabul edilmelidir.

        Yazının kullanılmadığı devirlere tarih öncesi çağlar, yazının bulunmasıyla başlayan devirlere de tarih çağları adı verilmektedir.
        Tarih öncesi Anadolu'da  yaşayan uygarlıklar; Paleolitik, Mezolitik, Neoliti, Kalkolitik ve Madem çağı olmak üzere beş bölüme ayrılmıştır.

       

        Anadolu'da bu çağ; antalya yakınlarındaki Karain, Beldib, Belbaşı, Öküzini, Kumbucağı mağaralarında yapılan araştırmalarla aydınlatılmıştır.
        Taştan baltalar, uzun yaprak biçiminde bıçaklar, kemikten iğneler, mızrak uçları, taştan ve fildişinden yapılmış heykelcikler, mağaralarda yer alan duvar resimleri; avcılık ve toplayıcılık ile yaşam sürdüren, mağaralarda barınan bu dönem insanını anlatan buluntulardır.

     Neolitik Çağ'a geçiş dönemi olan bu uygarlık, Paleolitik Çağ'ın bir tekrarı gibidir. Daha çeşitli ve daha kullanışlı şekillere sahip çakmaktaşından yapılmış mikrolit adı verilen aletler bu döneme özgüdür.
        Paleolitik Çağ'ın sonlarında kullanılan, Antalya çevresindeki Karain, Beldibi ve Belbaşı mağaraları bu dönemde de yerleşim görmüştür.

        İnsan toplulukarının avcı, toplayıcı, tüketici yaşan düzeninden yerleşik, üretici düzene geçtikleri bu dönem kültürüne ait izler Anadolu'da; Çayönü, Çatalhöyük, Hacılar, Norşuntepe ve Köşkhöyük yerleşmelerinde görülür.
        (Höyük: Değişik uygarlıklara ait yerleşimlerin zamanda üst üste yığılması ile topraktan oluşan, yassı büyük tepelerdir.)

        Çayönü: Diyarbakır yöresinde Dicle'nin küçük bir kolu olan Boğazçay kıyısındaki yerleşim M.Ö 7250-6750 yılları arasına tarihlenmektedir.
        Yerleşimin ortasında bir meydan, onun çevresinde dikdörtgen planlı anıtsal yapılan ve evler yer almaktadır. Binaların alt bölümleri taştan, üstleri kerpiçten yapılmıştır.
        Çayönü yerleşiminde oturanlar Anadolu'nun en eski çiftçileridir. Buğday yetiştirmesini, hasat etmesini ve öğütmesini bildiklerini yapılan kazılarda ele geçen aletler kanıtlamaktadır.
        Kazılarda ele geçen buluntular arasında ayrıca nazari büyü ve kötülüklere karı koruyucu anlam taşıyan takılar ile taştan ve kilden yapılmış küçük heykelcikler önemli yer tutmaktadır.


        Çatalhöyük: Yerleşme, dışa tamamen kapalı avlular etrafında, bitişik düzende kerpiçle inşa edilmiş dikdörtgen planlı tapınak ve konutlardan oluşan mahallelerin birbirine eklenmesinden oluşmaktadır.
        Tapınaklar, duvarlardaki yüksek kabartmalar, duvar resimleri ve sekiler üzerine bırakılmış adak heykercikleriyle konutlardan ayrılırlar.
        Çatalhöyük duvar kabartma ve resimlerinde doğum, yaşam ve ölüm konuları işlenmiştir.
        Taş ve pişmiş topraktan bir çok tanrıça heykelciği bulunmuştur. Çıplak olarak betimlenmiş bu kadın heykelciklerine Yeni Taş Devri'nde bir çok Akdeniz ve Yakın Doğu ülkelerinde rastlanması, ana tanrıçanın yeryüzünün bu bölgelerinde egemen olduğuna işaret etmektedir.

        Hacılar: Burdur civarındaki yerleşim M.Ö. 740 yılına tarihlendirilmektedir. Burada yapılan kazılar sonucunda evlerde buğday, arba, mercimek, ayrıca; keçi, koyun, köpek ve büyük baş hayvanların kalıntıları bulunmuştur. Kadın heykelcikleri bu dönemde de ana tanrıçaya tapıldığını işaret etmektedir.
        Bu dönem yerleşimlerinden Norşuntepe ve Köşkhöyük'te yapılan kazılarda ortaya çıkan kabartmalı kaplak ve heykelcikler de Çatalhöyük buluntuları niteliğindedir.

        Madem aletlerin yanı sıra taş aletlerin kullanılmaya devam edilmesinden dolayı bu devre taş ve madem devri anlamına gelen Kalkolitik Çağ denilmektedir.
        Bu dönemin en parlak merkezi, Hacılar yerleşmesidir. Yerleşmenin 5. katında M.Ö. 5.500 yıllarında kullanılan ilk bakır aletler, yapılan kazılarla ortaya çıkarılmıştır.
        Bu çağdaki diğer yerleşim merkezleri İstanbul Fikirtepe'den Samsun İkiztepe'ye, Çanakkale Kumtepe'den İç Anadolu'daki Büyük Güllücek'e, Göller Bölgesi'ndeki Kuruçay'dan Amik Ovası'na ve Doğu Anadolu'ya kadar uzanır.
        Avcılığın yerine tarımın öncelik kazanması, dönem insanının yaşantısını değiştirdiği kadar sanatını da etkilemiştir. Mağara duvarlarına yapılan av sahneleri giderek azalarak ortadan kalkmış, resim sanatı pişmiş kaplarla devam etmişti.
        Bereketi sembolize eden kadın heykelcikleri ile çağın sonraında çok başlı dini simge olan idoller ortaya çıkarılmıştır.
        Bu dönem yerleşimlerinden Beycesultan'da rastlanılan megaron tipi konutlar, daha sonra Batı Anadolu ve Ege Bölgesi'nde kullanılan yapı tiğinin temelini oluşturmuştur. (Megaron dikdörtgen planlı bir yapıdır. Önü açık bir yarım oda şeklinde girişi ile ortasında ocak bulunan büyük bir odadan oluşur.)

        Anadolu'da Tunç Çağı üç bölüme ayrılır

        Doğu, Güneydoğu, Orta ve Batı Anadolu'da yer alan bu dönem yerleşimleri, yakın olduğu çevre kültürlerinin etkisiyle de birbirinden farklı özellikler gösterir.
        Tarıma dayalı köy kültürü Erken Tuç Çağı'nda devam eder. Bu dönemin en büyük buluşu dört tekerlekli arabadır.
        Orta Tunç Çağı'nda Anadolu şehircilik, mimarlık, heykeltraşlık ve çömlekçilikte en başta gelen merkezlerden biridir. Kazılarda, tunç eserlerin yanı sıra, altın, gümüş ve altın karşımı olan elektrondan yapılmış buluntulara rastlanmıştır. M.Ö. 1.700 yıllarında yazıyı kullanmaya başlayan Orta ve Güneydoğu Anadolu için Yeni Tunç Çağı önemli bir evredir.
        Bu çağa ait bazı yerleşim merkezleri şunlardır:
        Orta Anadolu'da: Malatya Aslantepe, Çorum Alişar, Mersin Yümüktepe, Samsun İkiztepe.
        Batı Anadolu'da: Çanakkale Truva başta olmak üzere Eskişehir Demircihöyük, Karataş Semahöyük, Diyarbakır Beycesultan, Afyon Kusura, Urla Limantepe, Menemen Panaztepe.
        Truva'da yapılan kazılarda ele geçen buluntular höyüğün 1. ve 2. katlarında, Tunç Çağı'nda yerleşim gördüğünü belgeler. Kentin etrafı surlarla çevrilidir. Konutlar (evler, tapınaklar, saraylar) megaron planlıdır.
        19. yüzyılda Alman arkeolog Heinrich Schliemann tarafından kazılan höyüğün ikinci katında sur duvarları içine saklanmış, üç altın taç, bir çok altın iğne ve takı, altmış altın küpe, on beş altın ve gümüş vazo, çok sayıda idol, bir çok altın yüzük ve saç tokasından oluşan hazine bulunmuştur. Almanya'ya kaçırılan bu hazine 2. Dünya Savaşı'nda Rusya'ya götürülmüştür. Bugün bu hazineye ait eserler yurt dışı müzelerinde yer almaktadır. Yurdumuz kalan bir grup eser de Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi ve İstanbul Arkeoloji Müzesi'nde sergilenmektedir.

Truva'nın Tahta Atı:

        Truva'nın Tahta Atı efsanesi, dünyanın her köşesinde bilinir:

        "Kral Priamos devrinde, Priamos'un yakışıklı oğlu Paris, bir gün Sparta Kralı Menelaos'a konuk olur. Kralın karısı güzel Helena'yı kandırarak bir gece gemisi ile Truva'ya kaçırır. Bu olayın peşinden Sparta Kralı Menelaos, ağabeyi Agamemnon'un komutasında güçlü bir orduyu Truva üzerine gönderir. Truvalılar savunmaya geçerler. Sparta, Truva savaşları on yıl sürer. Spartalılar, Truva'yı bir türlü ele geçiremezler. Sonunda bir hile düşünürler. Tahtadan kocaman bir at yaptırır, içine gizlice en önemli savaşçılarını doldururlar. Atın ayakları altında tekerlekler vardır. Bunu yaptıktan sonra memleketlerine dönüyorlarmış gibi gemilerine binerek denize açılırlar. Bu durumu kalenin burçlarından seyreden Truvalılar sevinç çığlıkları atarak dışarı çıkar, tahta atı bir savaş ganimeti gibi şehre getirirler. O gece şenlikler düzenlenir, herkes çılgınca eğlenir, içer, sarhoş olur. Gece yarısından sonra bütün askerler bir köşeye çekilir, sızar. İşte bu anda tahta atın içindeki savaşçılar çıkar, nöbetçilerin üzerine atılırlar. Pusuda bekleyen Spartlaılar da Truva'ya üşüşür, bir kaç saat içinde şehri ele geçirirler.
        Yunanlı şair Homeros, İliada Destanı'nda bu olayı uzun uzun anlatır.
        Çanakkale'de yer alan bu tahta atın bir kopyası, bu efsaneyi günümüzde yaşatır."

        İlk Çağ'da Anadolu'da Hitit, Frigya, Lidya ve Urartu devletleri kurulmuştur.

• Hititler; Orta Anadolu'da Kültepe, Alişar, Alacahöyük, Karahöyük, Acemhöyük, Eski Yapar ve Boğazköy'e,
• Frigyalılar; İç Batı Anadolu'da Gordion, AFyon, Eskişehir ve çevresine,
• Lidyalılar; Gediz ve Küçük Menderes nehirleri arasında kalan bölgeye,
• Urartular; Van Gölü ve çevresine yerleşmişlerdir.

        Hititlerde heykel, sur kapılarına yerleştirilen sfenks, arslan ve kral heykelleri, kabartmalar ise sur duvarları, yapınak ve küçük el sanatları örnekleriyle gelişmiştir.
        Heykel ve kabartmalarda tanrı, kral, tanrıça ve kraliçe tasvirleri önemli yer tutmaktadır. Heykel ve kabartmalarda görülen erkek ve kadın figürlerinin duruşu ortak özellikler gösterir.
        Kabartmalarda görülen insan figürlerinde yüzler ve bacaklar yandan, buna karşılık gözler, göğüs ve vücudun üstü cepheden gösterilmiştir.
        Kabartmalarda yer alan tanrı ve krallar bir kolunu öne doğru öteki kolunu göğüs hizasında yere paralel olarak uzatır. Tanrıça ve kraliçelerde ise bir kol tam, diğeri biraz öne uzatılmış ve yukarıya kıvrılmış olarak tasvir edilmiştir. Eller bütün figürlerde yumruk biçimindedir. Krallar tanrılara tapınma sırasında iki elini yumruk biçiminde birleştirerek yüzleri hizasında tutarlar.

        Frigya, Batı Anadolu'nun M.Ö 1000 yılllarındaki adıdır. Anadolu'ya Boğazlar yoluyla gelmişler, siyasi bir topluluk olarak M.Ö. 750'den sonra ortaya çıkmışlardır. Frigya Devleti'nin kurucusu başkent Gordion'a adını veren Gordios'tur. Uzun kulaklarını külahının altında gizlediği için "Eşek Kulaklı Midas" adıyla efsaneleşen Kral Midas döneminde Frigyalılar tüm Orta ve Güneydoğu Anadolu'ya egemen olmuşlari mimari ve el sanatı ürünleri ortaya koymuşlardır.

        Eski bir Hitit yerleşiminin yıkıntıları üzerine kurulmuş başkent Gordiıon kalın ağaç gövdeleriyle desteklenmiş taş duvarlarla çevrilmiştir. Yapılan kazılarda burçlar arasında kale kapıları ve kamu yapıları ortaya çıkarılmıştır. Gordion'daki tüm yapılar megaron planlıdır.
        Kaya mezarı ve tümülüs adı verilen iki tür Frig mezar yapısı vardır. Gordion'daki büyük tümülüs, Midas'ın mezarıdır. Başkent Gordion dışında Frig kaya mezar anıtları, Eskişehir'in güneydoğusundaki kayalık ve dağlık bölgelerdedir.
        Tümülüs, yığma toprak tepeden oluşan, içinde mezar odası bulunan bir mezardır.

        Frigler'de heykel, küçük sanat eserleri kadar gelişmemiştir. Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde sergilenen, Gordion'da bulunan arslan heykelleri Geç Hitit örneklerinin kopyalarıdır. Kabartmalar kaya mezarlarında yer alır. Ana tanrıça Kibele, kabartma ve heykellerde en çok görülen figürdür.

        Frigler'in seramik, maden, ağaç işçiliğinde ve dokumacılıkta ürettikleri eserler arasında, makara kulplu bronz tabakalar, seramik kaplar, altın, gümüş ve bronzdan yaylı çengelli iğneler (fibulalar), geometrik desenli süslü mobilyalar, değerli madenlerden kemer tokaları ve topates adı verilen kilimler yer alır.

        Lidya, bugünkü Gediz ve Küçük Menderes nehirleri arasında kalan bölgenin İlk Çağ'daki adıdır. M.Ö. 680-546 yılları arasında siyası varlıklarını koruyan Lidya Devleti, son kral Kroisos (Krezüs) zamanında en parlak dönemini yaşamış başkent Sarth (Sard) olmak üzere yerleştikleri bölgelerde çok sayıda yapıt vermişlerdir. Lidyalılar'ın insanlık tarihine en büyük katkısı parayı bulmuş ve kullanmış olmalarıdır.
       

        Tümülüsler içinde yer alan mezar odalarından başka, Lidya yapıları günümüze gelememiştir.
        Salihli Ovası'nda Bintepe adı ile anılan yüz kadar tümülüsün yer aldığı kraliyet mezarlığı, Anadolu'nun en görkemli gömü tepelerini içine alır.
        Toprak, kil ve taştan yapılmış tümülüslerin altında mermer ya da kireç taşından mezar odaları vardır. Bunlar duvar resimleri bezelidir.

        Lidya Heykeli: Uşak Müzesi'ndeki Lidya Hazinesi'nde koltuk dayanağı olan sfenks heykelleri, süs eşyası olarak kullanılan ayakta duran kadın, uzanmış keçi ve insan başı heykelleri Lidya   heykel sanatına örnek verilebilir.
        Lidyalılar'a ait altın ve gümüşten yapılmış maden eserlerde yer alan figürlü süslemeler heykelleşmiş örneklerdir.
        Lidya Seramiği: Tümülüslerde yapılan kazılarda iki tip Lidya seramiği bulunmuştur.
        Birinci tip seramik yerel sanatçılar tarafından bölgenin ünlü kremi için üretilen ldionlardır. (lidyon).
        İkinci tip Lidya kap kacak örneklerinin üzerinde yer alan figürler ise Helenizmden etkilenmiştir.

        Urartu Devleti, Hazar Denizi, Malatyai Erzurum, Musul ve Halep arasındaki bölgede oturan Asya kökenli Hurri kabileleri tarafından M.Ö. IX yüzyılda Van Gölü ve çevresinde kurulmuştur. Başkenti Tuşpa'dır (Van).
        Mezopotama kültüründen esinlenen Babil ve Asur sanatından etkilenerek gelişen Urartu Sanatı hakkında, Erzincan Altıntepe, Varto Kayalıdere, Patnos Giriktepe ve Aznavurtepe, Adilcevaz Kef Kalesi, Van Kalesi, Toprakkale, Giyimli ve Çavuştepe'de yapılan kazılar ve bölge araştırmaları bilgi vermektedir.       

        Urartular'a ait yerleşim alanlarında yapılan kazı ve araştırmalar sırasında kaleler, anıtsal sur duvarları, kuleler, kayalar içine oyulmuş kaya mezarları, tapınaklar, su sarnıçları, içlerinde yiyecek ve içeceklerin saklandığı büyük küplerin yer aldığı mahzenler, baraj ve sulama kanalları, kanalizasyona ait kalıntılar ve mezar yapıları bulunmuştur.
        Kaleler, Urartu mimarisinin en önemli örnekleridir. Sur içine yerleşen Urartular yüksek kale duvarlarını yazıtlarla belgelemişlerdir.
        Bu döneme ait tapınaklarda görülen çok sütunlu apadana adı verilen kabul salonları Urartular'ın mimariye getirdiği bir yeniliktir.
        Saraylar taş temel üzerine kerpiç malzeme kullanılarak yapılmıştır. Sarayda mutfak odaları, harem dairesi, elçilerin ve konukların kabul edildiği taht ve çok sütunlu kabul salonları vardır. Tapınak ve saray odaları freskolar ve kabartmalarla bezenmiştir.

        Küçük sanat eserlerinden madenler, Urartu tarzı ve tekniğini en iyi gösteren örneklerdir. Yapılan kazılarda; tunçtan yapılmış boğa başlı insan yüzlü, kanatlı ve kuş gövdeli kulpları olan üç ayaklı büyük kült kazanlar (dini törenlerde kullanılır), heykelcikler gümüş bakraçlar, altın madolyanlar, mobilya ayakları, süs ya da adam miğferleri, adak yazıtlı kalkanlar, fil dişinden yapılmış çeşitli süs eşyaları ele geçirilmiştir.

Eşek Kulaklı Midas 

        Frigya uygarlığı denildi mi akla ilk gelen isim Kral Midas'tır. Her tuttuğunu altına dönüştüren Midas'la ilgili en tanınan öykü, kulaklarının eşek kulakları gibi uzadığını anlatan öyküdür.
        Kral Midas, bir gün Bozdağ'da dolaşırken, Yunan tanrısı Apollon ve Pan'ın müzik yarışması yaptıklarına tanık olur. İki tanrı kimin daha iyi çaldığını belirlemesi için Midas'ı hakem seçerler. Midas, Pan'ın çaldığı kavalı beğendiğini söyler. Bu seçime kızan tanrı Apollon Midas'ın kulaklarını eşek kulakları gibi uzatır. Midas bu gizini uzun bir süre saklarsa da bir gün berberi onun eşek kulaklarına benzeyen uzun kulaklarını görür. Berber, korkusundan kimseye açamadığı bu gizi, bir kuyu kazıp içine bağırır. Berberin ilk kazmayı vurduğu yerden biten otlar, kamışlar, "Midas'ın kulakları, eşek kulakları" çığlığını tüm ülkeye yayar.

        Bu nizama Anadolu dışında; Atina Nike Tapınağı, Anadolu'da ise; Ephesos'taki (Efes) Artemis Tapınağı, Didyma'daki (Didim) Apollon Tapınağı örnek verilebilir.
        Anadolu'da İyon nizamında yapılan önemli bir yapı da Halikarnoasos'taki (Bodrum) Mausoleum'dur (Mavzelum) (mezar yapısı). Deprem sonucu yıkılan yapının tamamlanmış çizimine (restitüsyon) göre anıtın dört bölüme ayrıldığı söylenebilir: taban, yüksek kaide, İyon nizamındaki sütunların çevirdiği ana bölüm ve çatı. Çatının üzerinde dört atın çektiği bir arabada Mausollos (Mavzolos) ile karısı Artemisia'nın (Artemisya) heykelleri bulunmaktadır. Anıtın etrafını çevreleyen kabartmalı frizlerde dönemin ünlü sanatçılarından Bryaxis (Briyaksis), Timitheos (Timoteos) çalışmıştır.

        Korint Nizamı

        Anadolu dışında Atina'daki Zeus Olympos (Olimpo) Tapınağı, Anadolu'da Uzuncaburç Zeus Tapınağı bu nizama örnektir.
        Bir tapınağın hangi nizama ait olduğunu söyleyebilmek için öncelikle sütun başlıklarına bakmak gereklidir.

        Yunanlılar, tapınaklardan başka agora )pazar) alanları, kapalı tiyatro biçiminde yapılan bouleterion'lar (şehir meclisleri), konser binaları olan odeonlar, gençlerin antreman yapmaları ve eğitim görmelerini sağlayan gymnasiom'lar, atletizm yarışmalarının yapıldığı stadion'lar (stadyum), tiyatrolar, kütüphaneler, saraylar ve evler inşa etmiştir.
        Tepe yamaçlarındaki tiyatrolar Yunan şehirlerinin önemli yapılarıdır. M. Ö. 4. yy.dan sonra taştan yapılmaya başlanan tiyatrolarda ortada oyunun oynandığı bir orkestra bölümü ve bunu çeviren taş basamaklar bulunmaktadır.
        Yunan sarayları ve evleri; avlu ve onun etrafında yer alan odalardan oluşmuştur. Saray ve evlerin duvarları resim ve mozaiklerle kaplanmıştır. Efes'teki Yamaç Evleri bu evlere örnektir.

        Girit - Peloponnessos Ekolü: Bu ekolüm en bilinen örnekleri çıplak erkek (kuros) ve genç kız (kore) heykelleridir. Frontal duruşlu bu heykeller Mısır etkisi göstermektedir. Bu heykellerde kollar aşağıya doğru sarkıtılmış, eller yamuk şeklinde gösterilmiş ve göğüs şişkin olarak işlenmiştir. Figürlerde baş iri, saçlar lüleler halinde omuzlara düşmüştür.
        İyonya Ekolü: Batı Anadolu'da ve Ege adalarında görülen bu üsluptaki heykeller tapınaklara giden caddelerin kenarlarında yer alır.
        Atina Ekolü: Atinalı heykeltraşlar tarafından yapılan genç kadın ve erkek heykelleri bu ekole örnektir.

        Yunanlı heykeltraşlardan Miron'un Dist Atan Atlet Heykeli'nde, Praksiteles'in Dionysos'u Taşıyan Hermes Heykeli'nde, Laochares'in Belvedere Apollon'unda, Polykleitos'un (Polikletes) Doriforos isimli heykellerinde bu dönem heykel özelliklerini görebiliriz.

        Bu dönem heykellerinde görülen özellikler şunlardır:

        Bu dönemin en ünlü eseri Laokoon Heykel Grubu'dur. Bu heykelde yılanlar tarafından sarılan Laokoon ve oğullarının ölümle mücadelesi gösterilmiştir.

        Kabartmalar, tapınakların alınlıklarında, metoplarda ve lahitlerde görülür. Klasik Döneme ait Ağlayan Kadınlar Lâhdi, Helenistik Dönem'e ait İskender Lâhdi ve Bergama Zeus Tapınağı kabartmaları bu sanatın en önemli örneklerindendir. 

        Roma, M.Ö. 753 yılında Romulus tarafından İtalya yarımadasında kuruldu. 395 yılında Doğu ve Batı Roma olmak üzere ikiye ayrıldır. Batı Roma, Kavimler Göçü sonunda 476'da yıkıldı. Doğu Roma (Bizans) ise Orta Çağ boyunca varlığını korudu ve 1453 yılında Osmanlı Devleti tarafından ortadan kaldırıldı.

         Bizans, Roma İmparatorluğu'nun ikiye ayrılmasından sonra merkezi İstanbul olan Doğu kısmının adıdır. Trakya, Balkanlar, Makedonya, Sırbistan, Yunanistan, Kuzey İtalya, Suriye, Filistin, Mısır, Afrika'nın kuzeyi ve İspanya'nın doğu kıyılarında egemen olmuştur. En parlak dönemini Justinianus (Jüstinyen) zamanında (527-565) yaşayan, gelişimini 11. yy'ın sonuna kadar sürdüren devlet Fatih Sultan Mehmet tarafından 1453 yılında ortadan kaldırılmıştır.

        Bizans mimarisini dini, sivilve askeri olmak üzere üç bölümde

Dini Mimari

        Bizans mimarisinin dini yapıları olan kilisilerde bazilikal, merkezi ve haç plan tipleri görülür. Bazilikaların kubbeli, haç planlı olanların serbest haç ve Yunan haçı biçiminde olan çeşitleri vardır.
        Bazilikalar sütun dizileri ile neflere ayrılmıştır ve dikdörtgen planlıdır. Yapıya girişteki bölüm narteks ismini alır. Orta nef, yan neflerden daha geniş ve yüksek tutulmuştur. Doğu cephede dışa çıkıntılı apsis bulunmaktadır. Anadolu'da Demre Aziz Nikolaos (Noel Baba) Kilisesi, Karaman Binbir Kilise, Efes Meryem Ana Bazilikası bu türe örnektir.
        Merkezi planlı kiliseler kare yada çokgen biçiminde yapılmıştır. Bu tipe İstanbul'daki Sergios Bacchos (Küçük Ayasofya) Kilisesi örnektir.
        Kubbeli bazilikaların, orta neflerin merkezindeki kare bölümler kubbe örtülüdür. Bu tipe örnek İstanbul'daki Hagia Sophia'dır (Ayasofya).

        Ayasoyfa: İlk yapı bazilikal planlıdır. 532'de yanan yapı Jüstinyen zamanında kubbeli olarak inşa edilmiştir.
        Tuğla, taş ve mermer malzemenin kullanıldığı yapının süslemelerinde fresko ve mozaikler yer alır. Resimlerde konu olarak İsa'nın hayatından sahneler, havariler, imparator ve imparatoriçeler işlenmiştir.
        Osmanlılar zamanında camiye çevrilen yapıya Mimar Sinan tarafından kubbeyi destekleyen payandalar eklenmiştir. Cumhuriyet Dönemi'nde müze durumuna getirilen yapı (1933) günümüzde de müze olarak kullanılmaktadır.
        Serbest haç planlı yapılara İstanbul'da Hagia Eirene (Aya İrini), Yunan haçı planlı yapılara Chora (Kariye), Hagia Theakla (Atik Mustafa Paşa Camii), Hagia Theodosia (Gül Cami), Myrelaion (Bodrum Camii) örnek verilebilir. 

Sivil Mimari

        Surlar ve kaleler: Şehirlerin etrafını çeviren sur ve kalelerin önemli olanları İstanbul ve İznik'te yer alır.
 

        Bizans resminde iki farklı teknik kullanılmıştır. Bunlar fresko; yaş sıva üzerine boyalarla yapılan duvar resmi, mozaik ise küçük boyutlu renkli taş, cam ve değişik malzemelerin yan yana dizilmesiyle elde edilen bir resim türüdür.
        Bu dönem freskoların en önemli örnekleri Anadolu'da Kappadolya Bölgesi kiliselerinde, mozaikleri de İstanbul Ayasofya'sında görülür. Bu kiliselerde yer alan resimlerde İsa'nın yaşamına ilişkin, İncil'den alınmış konular incelenir.
        İkonazlama (tasvir kırıcı) döneminde tahrip edilen resimlerin yerine İsa'yı sembolize eden motifler (haç, koyun, bitki) yapılmıştır. Bu dönemin sona ermesinden sonra Orta ve Son Bizans dönemlerinde kiliseler yeniden resimlenmiştir.

        Rönesans İtalya'da doğmuş, daha sonra diğer Avrupa ülkelerine yayılmıştır. Sözcük anlamı yeniden doğuştur. Doğuş, Yunan ve Roma kültürlerinin tekrar canlanmasını anlatın. Sanata da yansıyan bu hareketle, 15. ve 16. yüzyıllarda resim, heykel ve mimaride önemli örnekler verilmiştir.

        Yeni Çağ'ın başında Avrupa'da özellikle siyasal alanda görülen bu hareket Rönesans sanatının oluşmasına neden olmuştur.
        Bu dönemde Orta Çağ Avrupası'nın  siyasi düzenine egemen olan kilise gücünü kaybetmi, buna bağlı olarak sanat dinsel etkiden kurtulmuş, mimaride sivil yapılar önem kazanmıştır. Heykelde kral ve kral ailesi, resimde ise daha çok portre ve güncel konular işlenmiştir.
       
        Rönesansı hazırlayan nedenler şunlardır:

Genel Özellikler

        Rönesans mimarisi taş ve mermer malzemenin ağırlıklı olarak kullanıldığı daha çok sivil yapılarla ortaya çıkar. Bunun yanı sıra dini yapıların yapımı da devam etmiştir. Bu dönem yapılarında Yunan ve Roma mimari örneklerinde gördüğümüz mimari ögeler yeni bir anlayışla kullanılmıştır.
        Dini yapılar adeta Orta Çağ dinsel inancının bu dönemde yıkıldığını gösterir gibidir. Tanrıya yaklaşmayı sağlayan sivri tonoz, sivri kemer ve çan kulelerinin yer aldığı yüksek yapılar yerini yuvarlak kemer, beşik tonozun kullanıldığı daha alçak merkezi planlı yapılara bırakmıştır.
        Yapı cephelerindeki farklılaşma yeni oluşan düzenin etkisindedir. Cephelerdeki hareketlilik yerini sadeliğe bırakmıştır. Yapılar mahalle aralarında kalmış alçak görünümlü en çok üç katlı olarak inşa edilmiştir. Orta çağ kilise ve katedrallerinin cephelerinde yer alan dini konulu heykel ve kabartmalar Rönesans örneklerinde yoktur.

Mimarlar

        Flippo Brunelleschi (Brünelleski 1377-1446): Folaransalı sanatçı İtalyan Rönesans mimarisinin temsilcilerindendir. Yapılarında Roma mimarisinde görülen kubbe, kemer, sütun gibi mimari ögeleri kullanmıştır. Yapımında çalıştığı Floransa Katedrali'nin Kubbesi Roma'daki Pantheon Tapınağı kubbesinden sonra en anıtsal büyük kubbedir.
        Floransa'da San Lorenzo Kilisesi, Pitti Sarayı, Pazzi Şapeli ve Öksüzler Yurdu mimarın diğer eserlerindendir.

        Leon Battista Alberti (1404-1472): "Bir eserin güzelliği, oranlarındaki uyuma bağlıdır." diyen sanatçının sanat tarzını en iyi yansıtan eseri San Francesco (San Françesko) Kilisesi'dir. Floransa'daki Rucellai (Ruçellayi) Sarayı da sanatçının sivil yapılarına örnektir.

        Donato Bramante (1444-1515): 16. yüzyıla başlanmasıyla birlikte yüksesk Rönesans başlar. Bu zamanda en önemli sanat merkezi Roma'dır. Bramante, Yüksek Rönesans mimarlığının baş ustası olmuştur. Sen Piyer Kilisesi'nin avlusunda inşa ettiği Tempietto Kilisesi sanatçının en önemli eseridir.

Genel Özellikler

        Rönesans dönemi heykelleri konularını Tevrat ve İncil ile mitolojiden alır. Bunun yanı sıra devlet adamları, kahramanlar ve sanatçıları koruyan zenginlerin de heykelleri yapılmıştır. Bu dönemde yapılan atlı heykeller önemli bir gruptur. Çıplak heykeller de çalışılmıştır.
        Heykel üç boyutludur. Heykelcilik mimariye Orta Çağa göre çok daha az bağlıdır. Resim ve mimaride olduğu gibi heykelde de oran (ölçülerin uyumluluğu) bu dönemde en ileri düzeydedir.

Heykeltraşlar

        Lorenzo Ghiberti (Ciberti) (1378-1455): Floransalı rölyef ustasıdır. Floransa'daki vaftizhanenin bronz kapıları için yaptığı kabartmalar sanatçının en önemli çalışmasıdır.

        Donatello (1386-1446): Ghiberti'ye rölyef çalışmalarında yardım eden sanatçının eserleri Yunan Klasik dönem heykellerini hatırlatır.
        Gattamelata Heykeli Rönesans'ın ilk atlı heykeli ve Donatello'nun en büyük eseridir. Bu dönemin diğer önemli heykeltraşı Verrochio'nun yaptığı Davut Heykeli de görülmeye değerdir.
        16. yüzyıl heykel sanatında büyük gelişmelerin görüldüğü önemli sanatçıların yetiştiği bir dönemdir. Bu dönem sanatçılarından Michelangelo (Mikelancelo) yaptığı eserleriyle döneme imzasını atmıştır.

        Buonarotti Michelangelo (1475-1564): Çoğunlukla heykel çalışan sanatçının resim ve mimari alanlarında da çalışmaları bulunmaktadır. Kilise duvarlarına yaptığı resimlerindeki fügürleri adeta heykelleştirmiştir. Mermerden yaptığı heykellerde figürlerin anatomik özelliklerine uygun çalışmıştır. Eserlerinin konularını da çok İncil ve Tevrat'tan alınan öyküler ve kişiler oluşturur. Ünlü heykellerinden biri olan Musa Heykeli'ni sanatçı, Papa II. Julius'un mezar anıtı için yapmıştır. San Pietro Kilisesi için yaptığı Pieta (Acı) Heykeli'nde, Meryem ölmüş İsa'yı kucağına almıştır.